Elke dag worden duizenden burgers geconfronteerd met verschillende vormen van online fraude. Criminelen sturen frauduleuze berichten, voeren telefoongesprekken, plaatsen valse advertenties op sociale media, en slagen er steeds vaker in om mensen hun geheime codes te ontfutselen of om hen onder druk betalingen te laten uitvoeren. Het gaat om georganiseerde criminaliteit die steeds professioneler en internationaler wordt.
Dat maakt online fraude tot een ernstig maatschappelijk probleem. Net daarom is het belangrijk dat het publieke debat hierover op de juiste manier wordt gevoerd.
Toch dreigt dat debat steeds vaker af te glijden naar een discussie waarin banken als de hoofdverantwoordelijke worden aangewezen voor een fenomeen dat in werkelijkheid veel breder en complexer is. Dat is niet alleen onjuist, het helpt ons geen stap vooruit. Meer nog: het leidt de aandacht af van de vraag hoe we online fraude daadwerkelijk kunnen terugdringen.
Laat één zaak duidelijk zijn: banken hebben er alle belang bij dat fraude wordt voorkomen. Elke fraudezaak is er één te veel en tast het vertrouwen van klanten aan. Daarom investeren banken al jarenlang massaal in sensibilisering, beveiligingstechnologie, fraudedetectie, en samenwerking met de autoriteiten. Dagelijks worden talrijke verdachte transacties onderschept, frauduleuze geldstromen geblokkeerd en klanten gewaarschuwd voor nieuwe fraudevormen. En wie toch slachtoffer wordt van online fraude verdient bescherming, ondersteuning en een correcte behandeling van hun dossier. Daarover bestaat geen discussie.
Maar evenmin mag uit het oog verloren worden dat banken niet de veroorzakers zijn van deze criminaliteit. De daders zijn criminele netwerken die dagelijks mensen oplichten en die daarbij gebruikmaken van een hele keten van tussenpersonen, technieken en infrastructuren. Online fraude begint zelden bij een bank. Ze start meestal op sociale mediaplatformen, via telecomkanalen, frauduleuze advertenties of gehackte accounts. Het zijn de criminelen die fraude plegen. Het zijn die criminelen die we moeten opsporen en vervolgen. De strijd tegen online fraude kan daarom nooit uitsluitend bij één actor worden gelegd.
Wie online fraude wil aanpakken, moet inzetten op een gecoördineerde aanpak waarbij alle betrokken actoren hun verantwoordelijkheid opnemen. Sociale mediaplatformen voor wie online fraude een lucratief businessmodel geworden is, moeten sneller optreden tegen frauduleuze advertenties en nepaccounts. Telecomoperatoren moeten helpen om misbruik van telefoonnummers tegen te gaan. Politie en justitie moeten voldoende middelen krijgen om criminele netwerken op te sporen en te vervolgen. Zo wordt vermeden dat 6 op de 10 phishingdossiers wordt geseponeerd. Beleidsmakers moeten zorgen dat samenwerking en informatie-uitwisseling maximaal worden gefaciliteerd. Alleen wanneer elke schakel in de keten haar verantwoordelijkheid neemt, kunnen we fraudeurs echt raken.
Dat betekent niet dat banken geen verantwoordelijkheid dragen. Integendeel. Er wordt gewerkt aan nieuwe operationele initiatieven, verbeterde samenwerking tussen actoren en bijkomende instrumenten zoals een centraal contactnummer voor online fraude. De ambitie is duidelijk: fraudeurs het steeds moeilijker maken om slachtoffers te maken.
Dat zijn geen inspanningen van een sector die wegkijkt van het probleem. De duizenden medewerkers die zich dagdagelijks inzetten in de strijd tegen witwassen en financiële criminaliteit verdienen geen culpabilisering, maar aanmoediging en samenwerking.
Ook het beeld dat banken de wet niet respecteren of rechterlijke uitspraken naast zich neerleggen, moet weerlegd worden. In een rechtsstaat worden wetten nageleefd en rechterlijke beslissingen gerespecteerd. Dat neemt niet weg dat er verschillende interpretaties kunnen bestaan over complexe wettelijke bepalingen. Dat blijkt uit de rechtspraak zelf, waarin verschillende rechters tot verschillende beoordelingen komen. Juridische discussie is geen bewijs van onwil om de wet na te leven, maar een normaal onderdeel van een rechtsstaat.
De fundamentele vraag is eenvoudig: Willen we online fraude daadwerkelijk terugdringen? Zo ja, dan moeten we stoppen met één partij als zondebok te gebruiken. Online fraude is een maatschappelijk probleem dat alleen kan worden aangepakt door alle betrokken actoren samen te brengen rond één doel: criminelen stoppen, slachtoffers beschermen en fraude voorkomen nog vóór ze plaatsvindt. Dat vraagt geen polarisering, maar partnerschap en samenwerking. Daar moet al onze energie naartoe gaan want enkel op die manier wordt de consument pas écht beschermd.
Karel Baert, CEO Febelfin